Dünyayı çalkalayan Wikileaks belgelerinin etkisinden bahsedecektim ama Başbakanın geçtiğimiz hafta Lübnan"dan dönüşü sırasında yaptığı bir açıklama çok önemliydi.
ASKERİ YARGI KALKACAK
Başbakan nihayet yeni anayasada askeri yargının kaldırılacağını söyledi. Türkiye"de yargının ve adalet duygusunun bağrında hançer gibi duran askeri yargı sisteminin kaldırılıp yargının bütünleştirilmesi hayati bir gereklilik.
Ama çok gecikti. Geç de olsa askeri yargıyı kaldırma amacının hükümet tarafından izhar edilmesi önemli bir gelişme.
Türkiye"de 1961 Anayasasıyla 1930"larda oluşturulan yargısal yapı, önemli ölçüde tasfiye edilmiştir. Bu dönemde askeri yargı, adli yargıdan bağımsız ve kendine özgü bir yargısal mekanizma olarak ortaya çıkmıştır.
Demokrasi modeline sahip hiçbir ülkede Türkiye"de olduğu gibi etkili bir askeri yargı inisiyatifi bulunmamaktadır.
Bilhassa İkinci Dünya Savaşı"ndan sonra Batılı ülkelerde demokrasi, hukukun üstünlüğü ve insan hakları gibi prensiplerin gelişmesi ve yerleşmesiyle askeri yargının etki alanı daraltıldı, askeri yargı sivil adli yargının denetimi altına girmiştir.
ABD"de askeri mahkemelerin üzerinde İstinaf Mahkemesi, bunun üzerinde de beş sivil hâkimden oluşan Silahlı Kuvvetler Temyiz Mahkemesi bulunmaktadır. Asker hukukçulardan oluşan bir askeri yüksek mahkeme yoktur. Yani ABD"de son karar sivillerindir.
Kanada`da askeri mahkemelerin üzerinde, Federal Mahkeme tarafından görevlendirilen sivil hâkimlerden oluşan üst mahkeme olarak İstinaf Mahkemesi vardır. Bu mahkemenin kararları da Kanada Yüksek Mahkemesi tarafından yargısal denetime tabi tutulmaktadır.
Türk askeri yargısına yakınlık gösteren tek örnek İspanya"dır. Ama yüksek mahkeme nezdinde bir ayrık askeri yapılanma yoktur.
11 AB ülkesi askerî yargıyı, yüksek mahkeme seviyesinde tamamen kaldırmış durumdadır. AB ülkelerinin çoğu yıllar önce askerî yargı sahasını düzenlemiştir.
AB üyesi ülkeleri kısaca mercek altına alalım:
Fransa"da ikisi sivil, üçü askeri olmak üzere beş hâkimden oluşan Daimi Silahlı Kuvvetler Mahkemesinin kararlarının temyiz incelemesi Yargıtay"da yapılmaktadır.
Aynı şekilde İspanya, İtalya, Portekiz, Hollanda ve Yunanistan"da da askeri mahkemelerin vermiş olduğu kararlara karşı sivil denetim mevcuttur.
Almanya, Danimarka, İsveç ve Belçika"da barış dönemlerinde askeri mahkemeler bulunmamaktadır.
Avusturya"da ise hem barış zamanında hem de savaş zamanında askeri mahkemeler yargı sistemi içinde yoktur.
İtalyan Anayasasına göre tek devlet içinde yargı erkinin tekliği, ancak yargı kollarının çeşitliliği prensibi kabul edilmiştir.
İtalya"da 1981 tarihinde askeri yargı alanında yapılan yeni düzenlemeye göre Askeri Yargıtay kaldırılmış ve temyiz işlemleri Yargıtayın özel dairesinde yapılmaktadır. Bu suretle askeri yargı temyiz aşamasında genel yargıyla bütünleşmektedir. Yargıtay bünyesinde Askeri Cumhuriyet Başsavcılığı mevcuttur.
Finlandiya"da genel yargıdan ayrı askeri mahkemeler yoktur. Askeri suçlar adliye mahkemelerinde özel statüde bir yargılamaya tabi tutulmaktadır. Ayrı bir askeri ceza kanunu da yoktur.
Belçika"da, Anayasanın 157. maddesinde 2002 yılında yapılan değişiklikle, üyelerinin çoğunluğu asker olan savaş konseyleri ve askeri mahkemeler sisteminin tamamen kaldırılması öngörülmüştür.
İngiltere"de askeri mahkemelerin kararları, sivil hâkimlerden oluşan Askeri Temyiz Mahkemesi tarafından denetlenmekte ve bu mahkemelerin kararlarına karşı da Lordlar Kamarasına başvurulabilmektedir. Son söz sivillerindir.
Görüldüğü üzere her yerde son söz sivillerindir. Çünkü demokratik sistem, yargısıyla yürütmesiyle ve yasamasıyla sivillere dayanan bir kültürdür.
Batı ülkeleri son söz itibariyle askerlerden adalet beklememektedir. Askerin ve üniformanın asli fonksiyonu, adalet dağıtmak değil, güvenlik üretmektir.
Hiçbir askeri eğilimin ve önceliğin demokratik bir yargısal sistemle bağdaşmadığı açıktır.
Askeri yargı, askerlerin başı sıkışıp yargının kapısına düştüklerinde kendilerine koruma zırhı sağlama amacıyla kurulan yargı sistemidir.
12 Mart muhtırasının getirisi olan Askeri Yüksek İdare Mahkemesi bu sözlerimizi ispatlamaktadır.
Askeri Yargıtay ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi kaldırılıp, görev ve yetki Yargıtay ve Danıştay"a bırakılmalıdır.